چنين اشاراتى شواهد بيشترى براى فهم ذهنيت نويسنده به دست مىدهند . او براى خانواده ، تحصيل ، اخلاق خوب ، ايمان و اعتقاد ، و موفقيت تجارى ارزش قائل است . با اين همه ، اشاره نويسنده خاطرات به علاقه و گرايش برادر جوان‌ترش حاج رضا به شعر و ادب معلوم نمىكند كه آيا شخص ديگرى هم در خانواده وجود داشته كه داراى علايق ادبى باشد يا خير . همچنين شاهد ديگرى در اين متن نيست كه نشان دهد برادران جورابچى سوادى بيش از سطح سواد سنتى مكتب‌خانه‌اى كسب كرده باشند . حاج محمد تقى اصولا در مورد آموزش ، كه ماهيتش موضوع مباحث مشروطه‌خواهانه بود ، صحبتى نمىكند ، مگر در مواقعى كه مىخواهد بگويد كه شخصى از خانواده به انتخاب يا به ضرورت درس را رها كرده و به بازار رفته است . در متن خاطرات هم هيچ نشانى از اين‌كه خود او نوشته‌هايى به غيراز متون مذهبى را مىپسنديده وجود ندارد « 1 » . در

--> حاكى از آن است كه حاج رضا عضو انجمن مشروطه‌خواه رشت بود و با باكو و استانبول منظما تجارت داشت . او همچنين فرانسوى هم آموخت و با جامعه ايرانيان مقيم استانبول ( يعنى با انجمن سعادت ) هم ارتباط يافت . خاطرات ، ص 85 . حاج رضا وقتى به استانبول رفت عضو و حامى انجمن سعادت بود . نگاه كنيد به احمد كسروى ، تاريخ مشروطه ايران ، ص 724 ؛ براى مطالعه بيشتر نگاه كنيد به : Hodjatollah Djoudaki , " L Anjoman - e saadat des Iranian dIstanbul , in Thierry Zarcone and Fariba Zarinebaf - Shahr ( eds . ) , Les Iranian d'Istanbul , Istanbul and Tehran : IFRI , 1993 , pp . 85 - 90 . حاج رضا همواره علاقه و حساسيت خود را به تحولات سياسى ايران حفظ كرد ، نشانه‌اى بر اين امر مىتواند مقاله‌اى باشد كه او در 1337 در روزنامه ايران منتشر و در آن به تغيير نام اران به آذربايجان اعتراض نمود . نگاه كنيد به « سومين صورت اعتراض : ما چه هستيم ؟ » ايران ، شماره 462 ، منتشره در 27 رمضان 1337 ( 28 ژوئن 1919 ) ، بازچاپ در كاوه بيات ، آذربايجان در موج‌خيز تاريخ : نگاهى به مباحث مليون ايران و جرايد باكو در تغيير نام اران به آذربايجان ، 1296 - 1298 شمسى ، تهران ، شيرازه 1379 ، صص . 134 - 136 . براى دو نمونه از اوراق حاج رضا و ديگر برادران جورابچى در استانبول نگاه كنيد به : Zarcone and Fariba Zarinebaf - Shahr ( eds . ) Les Iraniens d'Istanbul , between pp . 186 - 187 . ( 1 ) . يك جا حاج محمد تقى با تأسف از اين ياد مىكند كه هنگامى كه با كالسكه در اطراف قوچان سفر مىكرده ، نسخه شخصى خود را كه از تحفة الزائر مجلسى داشته از دست داده است . چنان‌كه در خاطرات اشاره مىكند در حين سفر يكى از تسمه‌هايى كه باروبنه‌اش با آن به كالسكه بسته شده بود پاره مىشود و او بخشى از وسايلش را از جمله كتابى را كه " بيش از هرچيز ديگر دوست مىداشت " از دست مىدهد . خاطرات ، صص 247 . محمد باقر مجلسى عالم پركار شيعى در عهد صفوى بود و برخى از آثار كوتاه او درباره